وقتی تسمه نقاله به یک سمت حرکت می‌کند، برخورد لبه آن با بدنه دستگاه می‌تواند باعث ساییدگی، ریزش مواد و توقف خط تولید شود. اما علت انحراف نوار نقاله همیشه خرابی تسمه نیست؛ گاهی یک رولیک کج، تجمع مواد روی درام یا بارگیری نامتقارن، مسیر حرکت آن را تغییر می‌دهد.
برای رفع انحراف نوار نقاله باید ابتدا محل شروع و الگوی انحراف را مشخص کنید، سپس هم‌راستایی قطعات، وضعیت بارگیری، کشش و اتصال تسمه را بررسی کنید. سفت کردن تصادفی پیچ‌های تنظیم، بدون شناخت علت، ممکن است مشکل را به بخش دیگری از دستگاه منتقل کند. در این مقاله از متین رابر، دلایل کج رفتن تسمه و روش بررسی آن‌ها را توضیح می‌دهیم.
علت انحراف نوار نقاله در یک نگاه
جدول زیر نقطه شروع عیب‌یابی است؛ نشانه‌ها به تشخیص اولیه کمک می‌کنند، اما نتیجه نهایی به بررسی دستگاه بستگی دارد.
| نشانه قابل مشاهده | علت احتمالی | راه‌حل اولیه |
|---|---|---|
| انحراف همیشه از یک محل ثابت شروع می‌شود | ناهم‌راستایی رولیک، درام یا شاسی در همان محدوده | بررسی قطعات محل شروع و بخش قبل از آن |
| تسمه خالی مستقیم حرکت می‌کند، اما با بار منحرف می‌شود | بارگیری خارج از مرکز یا تغییر شکل سازه زیر بار | اصلاح مسیر ورود مواد و بررسی استحکام شاسی |
| انحراف با رسیدن محل اتصال تسمه تکرار می‌شود | اتصال خارج از گونیا یا تغییر شکل موضعی تسمه | بررسی اتصال و تعمیر یا اجرای مجدد آن |
| تسمه نزدیک درام از مرکز خارج می‌شود | درام کج، روکش فرسوده یا تجمع مواد | بررسی هم‌راستایی، پاک‌سازی و کنترل روکش |
| انحراف پس از تنظیم کشش ایجاد شده است | تغییر نامتقارن موقعیت درام کششی | بررسی گونیا بودن درام و تنظیم طبق دستور سازنده |
| تسمه موج‌دار، متورم یا دارای لبه آسیب‌دیده است | آسیب ساختاری یا ناسازگاری با شرایط کار | ارزیابی تسمه برای تعمیر یا تعویض |
این الگوها در راهنماهای عیب‌یابی سازندگان تجهیزات نقاله نیز مطرح شده‌اند.
منظور از انحراف نوار نقاله چیست؟
انحراف یا کج رفتن نوار نقاله زمانی رخ می‌دهد که تسمه از مسیر طراحی‌شده خود خارج شود و به چپ یا راست حرکت کند. در این وضعیت ممکن است یک لبه به شاسی نزدیک شود یا تسمه از محدوده مناسب روی رولیک‌ها بیرون برود.
تسمه از نحوه تماس با رولیک‌ها و درام‌ها تأثیر می‌گیرد. اگر زاویه یا اصطکاک این تماس در دو طرف یکسان نباشد، مسیر حرکت می‌تواند تغییر کند. به همین دلیل، نقطه‌ای که انحراف در آن دیده می‌شود، الزاماً محل ایجاد مشکل نیست؛ قطعات قبل از آن نقطه در جهت حرکت تسمه هم باید بررسی شوند.
مهم‌ترین دلایل کج رفتن تسمه نقاله
۱. هم‌راستا نبودن رولیک‌ها و درام‌ها
رولیک‌ها غلتک‌هایی هستند که تسمه روی آن‌ها حرکت می‌کند. اگر محور یک رولیک یا درام نسبت به محور طولی دستگاه زاویه نامناسب داشته باشد، تماس تسمه با دو طرف آن متقارن نخواهد بود و تسمه ممکن است از مرکز خارج شود.
مطالب مرتبط: ورق های کفپوش
راه‌حل: هم‌راستایی درام‌های ابتدا، انتها و کششی و همچنین رولیک‌های محدوده مشکل بررسی شود. اگر انحراف نزدیک درام خروجی اتفاق می‌افتد، وضعیت رولیک‌های قبل از آن و فرسودگی روکش درام نیز اهمیت دارد.
۲. بارگیری خارج از مرکز تسمه
اگر مواد بیشتر روی یک سمت تسمه ریخته شوند یا هنگام ورود به تسمه، نیروی جانبی ایجاد کنند، احتمال انحراف افزایش پیدا می‌کند. این مشکل معمولاً زمانی مشخص‌تر است که مسیر حرکت تسمه در حالت خالی و زیر بار تفاوت داشته باشد.
راه‌حل: موقعیت شوت، یعنی مسیر هدایت مواد به تسمه، اصلاح شود تا بار نزدیک مرکز و تا حد امکان هم‌جهت با حرکت تسمه وارد شود. گرفتگی شوت و توزیع نامتعادل مواد نیز باید بررسی شود.
۳. تجمع مواد یا گیرکردن رولیک‌ها
چسبیدن مواد به سطح رولیک و درام، شکل سطح تماس را تغییر می‌دهد. رولیکی که آزادانه نمی‌چرخد هم می‌تواند مقاومت موضعی ایجاد کند و به تسمه آسیب بزند.
راه‌حل: پس از توقف ایمن دستگاه، مواد چسبیده پاک شوند و رولیک‌های معیوب تعمیر یا تعویض شوند. برای جلوگیری از تکرار مشکل، عملکرد پاک‌کن تسمه و ریزش مواد در مسیر برگشت بررسی شود.
۴. تنظیم نامناسب کشش تسمه
اگر هنگام تنظیم، یک طرف درام کششی بیشتر جابه‌جا شود، درام از وضعیت صحیح خارج می‌شود. کشش بیش از حد نیز راه‌حل عمومی انحراف نیست و می‌تواند بار واردشده به شفت‌ها و یاتاقان‌ها را افزایش دهد.
راه‌حل: ابتدا هم‌راستایی درام کششی کنترل شود و سپس کشش طبق مشخصات تسمه و دستور سازنده تنظیم شود. برای همه دستگاه‌ها نمی‌توان تعداد دور یکسانی برای پیچ تنظیم پیشنهاد کرد.
۵. اتصال کج یا آسیب‌دیده تسمه
اگر اتصال دو سر تسمه خارج از گونیا اجرا شده باشد، تسمه ممکن است با هر بار عبور محل اتصال از درام، حرکت جانبی تکرارشونده داشته باشد. آسیب نزدیک اتصال نیز باید بررسی شود.
راه‌حل: در زمان توقف دستگاه، کیفیت و راستای اتصال کنترل شود. اگر اتصال معیوب باشد، تنظیم رولیک‌ها به‌تنهایی کافی نیست و اتصال باید طبق روش مناسب همان تسمه اصلاح شود.
۶. تاب‌داشتن شاسی یا تغییر شکل تسمه
شاسی آسیب‌دیده، نشست پایه‌ها یا تغییر شکل سازه زیر بار می‌تواند موقعیت قطعات را تغییر دهد. از طرف دیگر، کشیدگی نامتقارن، آسیب لایه‌های تقویتی یا تغییر شکل تسمه بر اثر شرایط نامناسب محیطی نیز حرکت مستقیم را دشوار می‌کند.
راه‌حل: وضعیت سازه و تسمه جداگانه بررسی شود. در صورت آسیب سازه، ابتدا تعمیر و هم‌راستاسازی انجام شود؛ برای تسمه آسیب‌دیده نیز امکان تعمیر یا ضرورت تعویض بر اساس شدت خرابی مشخص شود.
چگونه انحراف نوار نقاله را مرحله‌به‌مرحله بررسی کنیم؟
مرحله اول: الگوی انحراف را ثبت کنید
از فاصله ایمن مشخص کنید انحراف از کجا شروع می‌شود، دائمی است یا دوره‌ای، و در حالت خالی و زیر بار چه تغییری دارد. اگر جابه‌جایی با عبور محل اتصال تکرار می‌شود، این موضوع را برای بررسی فنی ثبت کنید.
مرحله دوم: دستگاه را برای بازدید ایمن متوقف کنید
پیش از لمس تسمه، پاک‌سازی یا باز کردن قطعات، دستگاه باید متوقف و منابع انرژی آن طبق رویه ایمنی مجموعه قفل و برچسب‌گذاری شوند. انرژی ذخیره‌شده در سیستم کشش نیز باید کنترل شود؛ خاموش کردن موتور به‌تنهایی همیشه کافی نیست.
مرحله سوم: علت‌های قابل مشاهده را برطرف کنید
تجمع مواد، رولیک گیرکرده، پیچ شل، تماس لبه تسمه با بدنه و خرابی روکش درام را بررسی کنید. سپس هم‌راستایی سازه و قطعات کنترل شود تا تنظیم مسیر روی مجموعه‌ای سالم انجام گیرد.
مرحله چهارم: هر بار فقط یک تنظیم مشخص انجام دهید
تنظیمات باید توسط فرد آموزش‌دیده، طبق دستور سازنده و به‌صورت مرحله‌ای انجام شوند. پس از هر تغییر، ابزارها جمع‌آوری و حفاظ‌ها نصب شوند و دستگاه برای مشاهده نتیجه از محل ایمن راه‌اندازی شود. تغییر هم‌زمان چند قطعه، تشخیص اثر هر تنظیم را دشوار می‌کند.
مرحله پنجم: نتیجه را زیر بار هم کنترل کنید
حرکت مستقیم در حالت خالی، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد مشکل رفع شده است. پس از بررسی اولیه، مسیر تسمه در شرایط معمول بارگیری نیز کنترل شود؛ اگر انحراف بازگشت، شوت و تغییر شکل سازه زیر بار دوباره بررسی شوند.
نقش قطعات لاستیکی مناسب در عملکرد نوار نقاله
قطعات لاستیکی جانبی در آب‌بندی، محافظت و کنترل ریزش مواد کاربرد دارند. انتخاب مناسب آن‌ها به شرایط کار بستگی دارد، اما جای اصلاح هم‌راستایی یا اتصال معیوب تسمه را نمی‌گیرد.
محیط‌های دارای ذرات ساینده
برای آستر شوت و سطوح محافظ در معرض برخورد ذرات، می‌توان ورق لاستیکی مقاوم به سایش را با توجه به شدت سایش، ضخامت و روش نصب بررسی کرد. جلوگیری از فرسودگی این بخش‌ها می‌تواند به حفظ عملکرد مناسب مسیر انتقال مواد کمک کند.
قطعات در تماس با روغن و مشتقات نفتی
برای آب‌بندی یا محافظت قطعات جانبی در تماس با روغن، ورق لاستیکی NBR یکی از گزینه‌های قابل بررسی است. هنگام انتخاب ورق لاستیکی مقاوم به روغن یا ورق لاستیکی مقاوم به مشتقات نفتی، نوع سیال و دمای کار باید مشخص باشد؛ نام متریال به‌تنهایی تضمین سازگاری با همه مواد نیست.
قطعات نیازمند تقویت پارچه‌ای
ورق لاستیکی منجید دار دارای لایه تقویتی پارچه‌ای است. در انتخاب این محصول، که با عنوان ورق لاستیکی نخ دار نیز شناخته می‌شود، مشخصات تقویت و شرایط استفاده اهمیت دارد. ورق منجیددار عمومی را نباید بدون تأیید مشخصات فنی، جایگزین تسمه نقاله کرد.
آب‌بندی محفظه‌ها و پوشش‌ها
برای درز محفظه‌ها و پوشش‌های ثابت، نوار درزگیر لاستیکی متناسب با ابعاد و شرایط محیط انتخاب می‌شود. این محصول با لاستیک کناری محل بارگیری یا اسکرت تسمه یکسان نیست؛ اسکرت باید برای تماس و سایش همان کاربرد طراحی و تنظیم شود.
اشتباه‌های رایج هنگام رفع انحراف نوار نقاله
- افزایش کشش بدون عیب‌یابی: ممکن است علت اصلی، درام کج یا بارگیری نامتقارن باشد.
- تنظیم هم‌زمان چند قطعه: مشخص نمی‌شود کدام تغییر مشکل را بهتر یا بدتر کرده است.
- فشار دادن تسمه با مانع کناری: تماس اجباری می‌تواند لبه تسمه را فرسوده کند.
- تعویض تسمه پیش از بررسی دستگاه: مشکل سازه یا بارگیری ممکن است تسمه جدید را هم منحرف کند.
- کنترل فقط در حالت خالی: انحراف ناشی از بارگیری ممکن است دیده نشود.
چه زمانی باید تسمه نقاله تعویض شود؟
انحراف به‌تنهایی دلیل کافی برای تعویض تسمه نیست. ابتدا باید علت‌های مربوط به دستگاه و بارگیری بررسی شوند. با این حال، آسیب جدی لایه‌های تقویتی، تغییر شکل ماندگار یا اتصال غیرقابل تعمیر می‌تواند نیاز به تعویض را مطرح کند.
برای انتخاب تسمه نقاله لاستیکی، عرض و طول، ظرفیت حمل، ساختار تقویتی، قطر درام‌ها و شرایط محیطی باید مشخص باشد. متین رابر در کنار محصولات لاستیکی صنعتی، این گروه محصول را نیز در سایت معرفی کرده است.
جمع‌بندی
برای پاسخ به این سؤال که «چرا نوار نقاله به یک سمت می‌رود؟» باید مجموعه دستگاه را بررسی کرد. رولیک و درام ناهم‌راستا، بارگیری خارج از مرکز، تجمع مواد، تنظیم نامناسب کشش و اتصال معیوب از دلایل مهم انحراف هستند.
بهترین شروع، شناسایی محل و الگوی انحراف است. پس از آن، رفع خرابی‌های قابل مشاهده و تنظیم مرحله‌ای کمک می‌کند علت اصلی مشخص شود. هنگام تهیه تسمه یا قطعات لاستیکی جانبی از متین رابر، مشخصات دستگاه، مواد منتقل‌شونده و شرایط کار را ارائه کنید تا محصول متناسب با کاربرد انتخاب شود.
سؤالات متداول
- چرا نوار نقاله فقط هنگام بارگیری به یک سمت می‌رود؟ بارگیری خارج از مرکز، ورود جانبی مواد یا تغییر شکل سازه زیر بار از علت‌های احتمالی هستند. مسیر ورود مواد و وضعیت دستگاه در حالت خالی و زیر بار باید مقایسه شود.
- آیا سفت کردن تسمه، انحراف را برطرف می‌کند؟ فقط زمانی که کشش نامناسب در مشکل نقش داشته باشد. افزایش بی‌دلیل کشش، درام کج یا اتصال معیوب را اصلاح نمی‌کند.
- چرا انحراف با هر دور تسمه تکرار می‌شود؟ اگر جابه‌جایی با عبور محل اتصال یا بخش مشخصی از تسمه تکرار شود، اتصال خارج از گونیا یا آسیب موضعی باید بررسی شود.
